Katedra za pozorišnu i radio režiju

 

Istorijat:

Kada je 1948/49. osnovana beogradska Pozorišna akademija, postojali su samo odseci za glumu i režiju. Na njima su kao prvi profesori bili okupljeni stvaraoci, čija imena i danas izgovaramo sa strahopoštovanjem. To su bile ličnosti koje su predstavljale sam vrh naših tadašnjih znanja i umenja iz oblasti pozorišne umetnosti. Iako su najčešće bili bez formalnog akademskog pozorišnog obrazovanja, jer ono ranije kod nas nije ni postojalo, oni su sa sobom nosili ogromno umetničko iskustvo, široko lično obrazovanje, neosporni umetnički autoritet i harizmatični personalitet. Takođe se mora priznati da su se među ovim vrhunskim profesorima nalazile ličnosti različitih životnih i idejnih pedigrea i različitih estetskih opredeljenja. To međutim nije sprečavalo da se nastava izvodi u nekoj vrsti koegzistencije različitosti, uz pronalaženje zajedničkih konstanti, što je karakterisalo i ceo kasniji razvoj Akademije, odnosno Fakulteta dramskih umetnosti.

Ono što je objedinjavalo sve nijanse pristupa pozorišnoj pedagogiji bila je usmerenost na osvešćen pristup strukturi umetničkog pozorišnog dela i procesa njegovog stvaranja, odnosno tokovima analize i sinteze praktičnog umetničkog čina. Razumevanje strukture i njena osvešćena primena postalo je kamen temeljac beogradske škole pozorišne režije. Ovakvo određenje se može primeniti pre svega na njene začetnike, profesore dr Hugu Klajna i Josipa Kulundžića.

Iako je posle priključenja Visoke filmske škole Pozorišnoj akademiji
postojala pretpostavka da će filmska nastava naći svoje mesto uz već konstituisane pozorišne predmete, to se nije dogodilo. Režija, kao glavni ili matični predmet, ipak je obuhvatala, u početku pretežno, a zatim i isključivo, pozorišnu dimenziju. Kontinuirana nastava filmskih predmeta obnovljena je 1961. godine. Tada je stvoren sistem u kome je nastava režije bila usmerena na sva četiri medija, - pozorište, film, radio i televiziju, s tim što se posle druge godine vršilo usmeravanje na pozorišni, ili na filmsko-televizijski smer. Ovakvo organizovanje nastave zadržano je do 1967. godine, kada dolazi do potpunog razdvajanja studijskih grupa i katedri, pa otada funkcioniše i katedra za Pozorišnu i radio režiju, sa nastavnom orijentacijom, koja je, uz izvesne modifikacije i osavremenjivanja, zadržana i do danas.

Prilikom osnivanja Akademije 1948. godine, prvi profesori režije bili su dr Hugo Klajn (do 1970. godine) i Bojan Stupica, koji je u nastavi proveo samo oko godinu dana. Sledeću klasu režije preuzeo je Josip Kulundžić (predavao režiju do 1957. godine), koji je kasnije predavao Glumu, a zatim je osnovao i koncipirao nastavu Dramaturgije (do 1968. godine). Njima će se, posle fuzije sa Visokom filmskom školom 1952. godine, pridružiti Vjekoslav Afrić (do 1973. godine). Scenografiju, kao jedan od najvažnijih predmeta u studijskom programu režije, predavao je Milenko Šerban (do 1972. godine).

Svest o strukturi i sistemu interakcije bila je linija vodilja, koja se prenosila i na drugu generaciju nastavnika Pozorišne režije: Miroslava Belovića (1948-1956. na katedri za Glumu, a od 1970 do 1993. na katedri za Pozorišnu režiju), Borjanu Prodanović (1961-1994.), Dimitrija Đurkovića (1969-1991.) i Dejana Mijača (1974-1998.). Kao profesor Pozorišne režije svoju stvaralačku karijeru završio je Ljubomir Draškić (1996-2002.). Pozorišnu režiju kao glavni predmet predavali su profesor emeritus Svetozar Rapajić (na FDU od 1971.), kao i profesori Slavenko Saletović (1974 - 2016) i Nikola Jevtić (1980-2013.).

Nastavu Osnova pozorišne režije, kao nematičnog predmeta na grupama za Dramaturgiju i za Organizaciju, u početku je vodio dr Hugo Klajn, a zatim profesori Sergije Harašić (1960-2000.),  Svetozar Rapajić (2000-2009.) i Slavenko Saletović (2009-2012.) za katedre Menadžmenta, Dramaturgije, Glume i Snimanja i dizajna zvuka.

Radio režija je uvedena 1964. godine i ubrzo je postala drugi matični predmet na katedri. Nastavu je vodila Mira Trailović (do 1976.), a zatim Darko Tatić (1976-2001.).

Posle profesora Milenka Šerbana nastavu Scenografije preuzeo je Živorad Kukić (1972-1977.);  potom je profesor Miodrag Tabački (od 1978. do 2014.) izvodio nastavu predmeta Scenografija i kostimografija. Godine 2015. nastavu na ovom predmetu je honorarno vodila Milica Bajić Đurov, vanr. prof.

Asistenti na predmetu Pozorišna režija bili su i Vida Ognjenović (1975-1979.);  Gorčin Stojanović; Jagoš Marković (1994-2002.); Stevan Bodroža (2003-2011.) ; Ana Đorđević (2011-2014.); Igor Vuk Torbica (od 2014. - 2017.)

 

 

Nastava:

Nastava Pozorišne režije, kao glavnog predmeta, raspoređena je u nekoliko okvirnih celina, koje odgovaraju godinama studija. Prva godina studija podrazumeva savladavanje osnovnog elementarija režije i pozorišnog čina, zasnovanog na strukturi radnje i sukoba, i na interakciji svih činilaca. Ovi fenomeni se ispituju u okviru malih scenskih celina, uz elementarne scenske zahteve.

Na drugoj godini akcenat se stavlja na rediteljsku analizu dramskog teksta i na studiju scenskog lika, u okviru realističke fakture. Treća godina posvećena je oblikovanju žanra i stila, na uzorku jednočinke ili jednoga čina veće dramske celine, dok se u četvrtoj godini sintetišu sva prethodna iskustva kroz proučavanje problema rediteljske kompozicije kroz strukturu celovečernje predstave.

Na studijama nivoa Mastera predviđa se usmeravanje nastave ka istraživanju i realizaciji složenih, žanrovski specifičnih oblika pozorišta i režije zvuka, sa širokom mogućnošću biranja izbornih predmeta, ovisno o temi Master - Završnog rada. Studenti prilikom upisa biraju i mentora za glavni predmet.

Ispitne predstave studenata Pozorišne režije izvode se na FDU, na sceni "Mata Milošević", ali i u mnogim profesionalnim pozorištima u Beogradu i Srbiji, kao i van Srbije, a ponekad i u drugim, vaninstitucionalnim i alternativnim prostorima.

 

 

Katedra danas:

Profesor emeritus Svetozar Rapajić (na FDU od 1971.) vodi predmet Pozorišna režija na Doktorskim umetničkim studijama.

Pozorišnu režiju, kao glavni predmet na našoj Katedri na Osnovnim i Master  studijama predaju:


redovni profesori:  Egon Savin (od 1979.), Ivana Vujić (od 1990.), Alisa Stojanović (od 1994.) i Dušan Petrović (od 1994.)

vanredni profesor - Darijan Mihalović (od 2001.)


docenti : Filip Grinvald (od 2010.), Snežana Trišić (od 2015.) i Ana Tomović (od 2019.)

stručni saradnik: Tara Manić (od 2017.)

Radio režiju, kao drugi glavni predmet na našoj Katedri, predaje redovni profesor Branislava Stefanović (od 1999. godine).


Nastavu predmeta Scenografija i kostimografija  od 2016. godine vodi Jelisaveta Tatić-Čuturilo, doc . 


Predmet  Osnove radio režije za studente Katedre za snimanje i dizajn zvuka predaje redovni profesor Branislava Stefanović.

Predmet Osnove pozorišne režije za studente Katedre za dramaturgiju, vodi vanredni profesor Darijan Mihajlović.


Redovni profesor Ivana Vujić na Master studijama predaje izborni predmet Rediteljski sistemi 20. i 21. veka.