USPEŠNO REALIZOVAN MEĐUNARODNI PROJEKAT INSTITUTA ZA POZORIŠTE, FILM, RADIO I TELEVIZIJU FDU „RADOVI U TOKU: KA NOVIM ISTRAŽIVAČKIM TEMAMA”

U periodu od marta do juna 2026. godine, Institut za pozorište, film, radio i televiziju FDU je realizovao nov program međunarodnih susreta pod nazivom „Radovi u toku: ka novim istraživačkim temama”. U cilju umrežavanja i razmene iskustava sa istraživačima iz inostranstva, ali i drugih domaćih naučnoistraživačkih ustanova, kao i pokretanja dijaloga o novim istraživačkim tendencijama, na FDU su gostovali predavači, profesori, istraživači i istraživačice iz Poljske, Bosne i Hercegovine, Slovenije, Sjedinjenih Američkih Država, Austrije, Hrvatske i Srbije. U okviru programa, održano je više otvorenih predavanja, filmskih projekcija i prezentacija, kao i radnih sastanaka i diskusija, na kojima su prisustvovali naši nastavnici i saradnici, istraživači, studenti naučnih i umetničkih doktorskih, master i osnovnih studija, kao i koleginice i kolege iz drugih institucija i organizacija.

Ciklus je započet početkom marta dolaskom Izabele Viciškjevič, rukovoditeljke Odeljenja za filmsku kulturu Centra „Andžej Vajda” iz Varšave. Viciškjevič je održala predavanje na temu poljskog filma i stvaralaštva Andžeja Vajde, uz projekciju dokumentarnog filma ,,Wajda by Wajda”. U aprilu, Institut FDU je ugostio dr Zalu Dobovšek, dramaturškinju i docentkinju Akademije za pozorište, radio, film i televiziju u Ljubljani, koja je održala interaktivno predavanje ,,Istraživački put u scenskim umetnostima”. U okviru svog predavanja dr Dobovšek je predstavila različite postupke naučno-umetničkog istraživanja, pri čemu je težište bilo na društvenim ciljevima istraživanja. Tokom njenog boravka, održano je i više radnih sesija, kao i masterklas „Od ideje do publikacije” o pisanju i objavljivanju naučnih i stručnih radova, namenjen doktorandima, istraživačima i saradnicima FDU.

U okviru programa, fakultet je posetio i Matija Bošnjak, viši asistent Univerziteta u Sarajevu, koji je održao javno predavanje: „Mogućnosti postkolonijalnog čitanja južnoslovenske književne moderne”, nakon kojeg je usledio i inspirativan razgovor sa publikom. Fokus razgovora bio je na mogućnostima razvoja zajedničkih istraživačkih projekata i saradnje između Univerziteta u Sarajevu i FDU, koja bi istraživačima FDU omogućila otvoren pristup naučnim arhivama i književnim časopisima u Sarajevu.

Sredinom maja, realizovana je poseta dr Milice Popović, više postdoktorantkinje i rukovoditeljke projekata pri Institutu za kulturne studije Austrijske akademije nauka u Beču. U svom predavanju „Dekonstrukcija (post)jugoslavenstva i jugonostalgije: generacija poslednjih pionira, arhivi i filmska slika Jugoslavije”, dr Popović je predstavila filmske radove poslednjih pionira sa distinktnim autobiografskim elementima, otvorila pitanje odnosa narativa sećanja i filmske produkcije, kao i autorske aproprijacije javnih arhiva, kućnih videa i „found footage”-a, sa naglaskom na ulozi generacijske pozicionalnosti u stvaranju slike socijalističke Jugoslavije. Nakon predavanja, održan je radni sastanak, na kojem su istraživači i istraživačice FDU upoznati sa evropskim praksama postdoktorskih studija, kao i mogućnostima stipendiranja i kraćih istraživačkih boravaka u Austriji.

Gost programa „Radovi u toku: ka novim istraživačkim temama” bio je i dr Stefan Surlić, docent Fakulteta političkih nauka u Beogradu. U središtu predavanja dr Surlića bilo je pitanje kako mediji, kultura i dominantni narativi oblikuju procese pomirenja, demokratizacije i izgradnje poverenja u postkonfliktnim društvima Balkana. Poseban fokus bio je na odnosu između formalnih političkih sporazuma i svakodnevnih društvenih praksi, kao i na ulozi medija, identitetskih politika i kolektivnog sećanja u prevazilaženju ili produbljivanju konflikata.

Serija javnih predavanja nastavljena je posetom dr Vladislava Beronje, istraživača iz Zagreba, koji je održao predavanje o savremenim foto-reprezentacijama jugoslovenske moderne arhitekture u stanju ruševine, koje služe kao kontrapunkt izložbi Prema konkretnoj utopiji: Arhitektura u Jugoslaviji 1948–1989 postavljenoj u Muzeju moderne umetnosti u Njujorku 2019. godine. Poseban fokus bio je na foto-dnevniku Borisa Kralja „My Belgrade” („Moj Beograd”, 2011) i foto-eseju „Tu nema ničega!” (2020) Dubravke Ugrešić i Davora Konjikušića, koji prikazuju ruševine jugoslovenske socijalističke modernosti kao emotivno i politički nabijena mesta kolektivne nostalgije i političkog tugovanja u postsocijalističkoj sadašnjici.

U završnici, u junu je održan i dvodnevni interdisciplinarni skup u saradnji sa UNESKO Katedrom za kulturnu politiku i menadžment u kulturi Univerziteta umetnosti u Beogradu, Centrom za teorijska istraživanja u humanistici Filozofskog fakulteta u Zagrebu, Edicijom Jugoslavija, Kolektivom PhD in One Night i rezidencijom Oranžerija u Belgiji. Skup je bio posvećen obrazovanju i kulturi za decu, sa fokusom na književnost i dramsko pismo. Dr Džulija Mikenberg sa Univerziteta u Ostinu, Teksas, i dr Filip Nel sa Državnog univerziteta u Kanzasu održali su u punoj sali predavanje „In Dreams Begin Possibilities: Can Children’s Literature Change the World?”. Uz to, u okviru ovog skupa predstavljeno je i novo dvojezično izdanje Edicije Jugoslavija „Nepredvidiva prošlost budućnosti: politički potencijal utopije” (prir. Ivana Momčilović). Kratka izlaganja održale su i Minja Bogavac, dramska spisateljica i kreativna direktorka Centra E8, prof. dr Irena Ristić, docentkinja Tijana Grumić i kustoskinje Muzeja Jugoslavije Sara Sopić i Mirjana Slavković. Deo programa bilo je i prikazivanje eksperimentalnog filma inspirisanog Ransijerovim teorijama „Pesme iz kojih smo učili – fragmenti samoobrazovanja o politici i senzibilnom”.

Ove godine, program međunarodnih susreta „Radovi u toku: ka novim istraživačkim temama”, iniciran i realizovan od strane istraživačke zajednice FDU, bio je većim delom posvećen inovativnim istraživačkim pristupima kulturnom nasleđu socijalističke Jugoslavije. Uz otvorena predavanja i diskusije, u okviru kojih se kritički pristupalo ključnim pojmovima i vodećim interpretacijama kada je reč o razumevanju načina na koje nasleđe oblikuje našu današnjicu, i to u poređenju sa drugim kulturama, zahvaljujući i nizu drugih aktivnosti, program projekta bio je višestruko koristan. Usmeren ka internacionalizaciji, iniciranju budućih projektnih aktivnosti i jačanju istraživačke infrastrukture, finalizovani projekat prati strateške ciljeve rada Instituta, pri čemu posebno ističemo angažovanost mladih istraživača FDU u njegovoj realizaciji.